O portretach
Portret fotograficzny wywodzi się bezpośrednio z malarstwa i tam też należy upatrywać jego początków. Bodźcem do rozpoczęcia prac nad wynalezieniem fotografii była najprawdopodobniej potrzeba znalezienia łatwiejszego i wierniejszego przeniesienia wizerunku osoby na płótno lub papier.
Pierwszy aparat fotograficzny został skonstruowany przez Samuela Finleya Breesea Morsea. Materiały światłoczułe wymagały długiego czasu naświetlania. Dlatego podobiznę swojej małżonki uzyskał po 20 minutowym naświetlaniu na pełnym słońcu. Było to we wrześniu 1839 roku. Od tego momentu nastąpił gwałtowny rozwój technik fotograficznych.
W latach 1843 – 1847 dwaj Szkoci zdobyli popularność fotografując rybaków i wioski rybackie: Robert Adamson- zajmujący się stroną techniczną i David Hill – skupiający się na artystycznej stronie fotografii. Wykonane fotografie sprzedawane były malarzom. Portrety ich charakteryzowały się malarskim oświetleniem, przemyślaną kompozycją i umiejętnym wydobyciem z modela cech charakterystycznych dla niego. Z biegiem czasu zaczęto wykorzystywać specjalne szklane pomieszczenia- atelier (w Polsce znana pod nazwą altany fotograficznej). Czas naświetlania zaczął się skracać. Stosowano specjalne usztywniacze głowy, by model miał sztywną postawę ciała, a twarz rozbielano mąką lub pudrami.
Francuz Adolph Disderie upowszechnił fotografię portretową poprzez wynalezienie wizytówek z podobizną właściciela tzw. carte de visit. Stały się one źródłem poważnych dochodów dla fotografów. Przodownikami sztuki portretowej w XIX wieku byli Francuzi i Rosjanie, najwybitniejsze portrety powstawały w pracowniach Gasparda Turnachon’a „Nadara”, Etienne’a Carajata a także Andrieja Osipowicza Karelina i Sergiusza Lewickiego.
Sergiusz Lewicki tworzył portrety rosyjskich osobistości charakteryzujące się dobrą techniką i oświetleniem postaci. Prowadził eksperymenty z elektrycznym oświetleniem w altanach fotograficznych.
Polak Włodzimierz Kirchner jako pierwszy wyszedł z własnego alterier i fotografował ludzi w ich naturalnych wnętrzach . Fotografia w plenerze stanowiła rewolucję w tamtych czasach. W 1906 roku Kirchner wraz z Jadwigą Golczówną założył w Warszawie pierwszą polską szkołę fotograficzną, który ukazywał mimikę twarzy.
Przełom wieków XIX i XX przyniósł rozwój portretu dynamicznego, przedstawiającego mimikę twarzy i charakter osoby fotografowanej. Mistrzami tego typu portretów byli Rosjanie Maksim Petrowicz Dimitrijew, Pawel Semjonowicz Żukow, a także Hugo Erfurth.
Na początku XX wieku ważnym ośrodkiem fotografii stały się Stany Zjednoczone. W 1902 roku założona została grupa Photo Secession i czasopismo Camera work przez Edwarda Steichena, Alfreda Stieglitza i Alvina Langdona Coburga. Stieglitz zajmował się fotografią architektoniczną. Zyskał dużą popularność fotografując Nowy Jork i wystawiając swe prace w autorskiej Galeri 291. Staichen był fotoreporterem frontowym w czasie wojny, a gdy nastał pokój zajął się fotografią mody i portretami. Został dyrektorem działu fotografii w Museum of Modern Art W Nowym Jorku, pracował dla wydawnictwa Conde-Nast, gdzie był odpowiedzialny za czasopisma Vogue i Vanity Fair.
W Polsce w czasie tym tworzył Witkacy. Sporo eksperymentował z portretem. We własnym zakładzie fotograficznym wykonywał portrety według określonych schematów i czerpał z tego ogromne korzyści finansowe.
W okresie międzywojennym sporo eksperymentowano ze zdjęciami portretowymi, szukano nowych form wyrazu. Man Ray jako pierwszy odkrył efekt solaryzacji. Udało się to po wielogodzinnych pracach w studio nad właściwym oświetleniem i interpretacją modelki.
Aleksander Rodaczenko również wiele eksperymentował ze swoimi zdjęciami. Skupił się głównie na nietypowym kadrze. Próbował fotografować postaci z „żabiej perspektywy”, czyli z dużej wysokości. Jego zdjęcia były bardzo zgeometryzowane.
Po wojnie szczególnie wybił się w dziedzinie fotografii Richard Aedon. Jemu zawdzięczamy wyniesienie fotografii mody do rangi sztuki. Uwolnił on modelki od sztuczności i męczącego pozowania. Jego zdjęcia emanowały spontanicznością, ukazywały wachlarz emocji.
Na przełomie lat 50 i 60 nastąpił rozwój portretu barwnego, czyli wykorzystującego materiały kolorowe . Prekursorką w tej dziedzinie była Gisele Freund i szybko znalazła swoich naśladowców.
W drugiej połowie X wieku Diane Arbus zdobyła sławę w dziedzinie fotografii portretowej i artystycznej. Wyjątkowość jej prac polegała na fotografowaniu osób odrzuconych przez społeczeństwo, z racji swej „inności”. Diane pokazywała na swoich zdjęciach karłów, uciekinierów politycznych, zblazowanych artystów, nudystów lub ludzi chorych umysłowo. Zdjęcia społecznych odrzutków łączyły mroczne i niepokojące tematy, z obiektywnością i spokojem który nadawała autorka.
Nowoczesny portret w Polsce po II Wojnie Światowej łączy się z nazwiskiem Krzysztofa Gierałtowskiego. Do fotografowania używał on obiektywu szerokokątnego. Jego prace charakteryzowały się przerysowaniem pierwszego planu, a całość dopełniał „efekt ziarna” dążąc do grafizacji obrazu. W latach 90 – tych Gierałtowski dołączył do swych fotografii kolory, przez co jego fotografie stały się malownicze.
